Villa Cavrois

Villa Cavrois

Het gele gevaar: de herrijzenis van de Villa Cavroix

“Lucht, licht, werk, sport, hygiëne”

Gele bakstenen en strakke lijnen. Een statement van moderniteit, luxe en elegantie. De Villa Cavroix in Croix laat niemand onbewogen. Vanaf half juni kan je dit prachtige gebouw bezoeken, na een grondige restauratie die jarenlang heeft aangesleept. UiT duikt in de geschiedenis van deze architectuurparel.

De aanblik van de villa is imposant. Een rechthoekig watervlak leidt de blik naar een horizontaal gebouw met strakke lijnen en ronde vormen. Twaalf jaar, waarvan vier jaar heel intensief, heeft de restauratie geduurd. Een grondige verbouwing waarbij het interieur van deze villa weer helemaal op punt is gezet. In 1990 werd het pand reeds op de lijst gezet van historische monumenten als toonbeeld van de modernistische architectuur. Vele jaren en 23 miljoen euro later bevindt de Villa Cavrois zich weer in haar oorspronkelijke staat. Het gebouw is vanaf half juni open voor het publiek, voortaan als Frans nationaal monument.

Hypermoderne snufjes

Architect Robert Mallet-Stevens ontwierp het gebouw voor industrieel Paul Cavrois, zijn vrouw en zeven kinderen. Een pakketboot. Zestig meter lang, 4.000 vierkante meter vloeren, een woonoppervlak van maar liefst 1.840 vierkante meter. Begin de jaren dertig was dit pand hypermodern: centrale verwarming, indirecte verlichting, Zweeds marmer, een zwembad van 27 meter.

De villa had geluidsboxen in alle kamers, gesynchroniseerde klokken, binnenhuistelefonie en een cinema. De vele functies werden zuiver vertaald naar locaties met strakke lijnen en veel aandacht voor detail. De architect voorzag een deel van de villa voor de ouders en hun ontvangstruimtes, het andere deel was voor de kinderen en het vele huispersoneel.
“Lucht, licht, werk, sport, hygiëne, comfort en spaarzaamheid”, waren de ordewoorden in het bouwprogramma van architect Robert Mallet-Stevens. Hoewel van dit laatste niet veel te zien viel door het gebruik van luxematerialen en tropische houtsoorten.

Palais Stoclet als inspiratie

Paul Cavrois maakte deel uit van de bourgeoisie van Roubaix. Hij erfde een textielfabriek die wol produceerde met maar liefst 520 medewerkers. Hij bouwde van de jaren dertig tot zestig de fabriek uit tot een textielconglomeraat, wat hem en zijn medewerkers geen windeieren legde. Op het hoogtepunt stelde hij 1200 mensen te werk.

De bouwheer en de architect leerden elkaar kennen op een architectuurtentoonstelling in Parijs. Vrij snel werden de eerste schetsen gemaakt voor de moderne villa. Tijdens het bouwproces reisden ze samen naar België en Nederland, waar ze rijkelijk werden geïnspireerd. Ze bezochten samen het Palais Stoclet in Brussel.

Architect Mallet-Stevens was bijzonder bekommerd om esthetiek en decoratie. Vandaar zijn grote aandacht voor het interieur. Tijdgenoten hadden het niet altijd goed op met zijn aanpak. Als modernist kreeg hij kritiek van collega’s. Net in een tijd waar collectief bouwen en ‘bouwen voor de massa’ centraal stond, was Mallet-Stevens bezig met het ontwerpen van immense villa’s voor de gegoede burgerij. Vijf jaar voor de Villa Cavrois bouwde hij in Hyères aan de Middellandse Zee reeds de Villa Noailles voor een kunstverzamelaar. Deze villa figureerde in een film van Man Ray in 1929. Mallet-Stevens maakte overigens ook cinemadecors, wat zijn reputatie als ‘mondaine’ architect versterkte. Een reputatie die zijn werk eigenlijk oneer aandeed. Evenzeer is hij immers de architect van de rue Mallet-Stevens in Parijs, een groep van vijf woningen met een bijzonder zuivere vorm.
Zijn carrière duurt niet lang, amper vijftien jaar. Jammer genoeg zijn veel van zijn gebouwen niet afgeraakt, andere zijn dan weer in verval geraakt.

Op 5 juli 1932 was de Villa Cavrois klaar. Net op tijd voor het huwelijk van Geneviève, de dochter van Jean Cavrois. De bruid kon in stijl vieren in het gebouw van gele baksteen, met alle hoogtechnologische snufjes van die tijd. De familie heeft er nog een paar decennia gewoond. In de jaren vijftig werd het gebouw aangepast om er nog de gezinnen van twee zonen te huisvesten. Dit waren de hoogdagen van de familie én de Villa Cavrois.

Villa Cavrois

Le péril jaune

De liefde voor de Villa Cavrois is niet van alle tijden. In de glorietijd was de villa ‘De pakketboot’. Maar later werd dit “het gele gevaar - le péril jaune” voor de mensen in de buurt. Gekraakt, uitgewoond, gevandaliseerd. De foto’s voor en na de restauratie tonen hoe enkel de structuur van het gebouw nog liet denken aan de eerdere grandeur. De jaren zeventig en tachtig betekenden bijna de doodsteek voor de verlaten villa.

De meubels en het interieur van de villa raakten verspreid na het overlijden van mevrouw Cavrois in 1986. Een deel kon terug gekocht worden, zoals het interieur van de eetkamer van de kinderen.
Een immobiliënmakelaar kocht intussen de villa om het park te kunnen verkavelen, maar de opname in de lijst met beschermde gebouwen zette daar een hak voor. De Franse staat en de promotor voerden een bikkelharde juridische strijd om de Villa Cavroix, terwijl het gebouw intussen aan het verkommeren was. Vanaf de jaren negentig startte de Franse staat met instandhoudingswerken, sedert 2001 is de staat eigenaar. Intussen was een vereniging gesticht met mensen die ijverden voor de restauratie van het pand.

De restauratie was een moeizame klus. “We hebben archeologische methodes moeten gebruiken om te begrijpen hoe het gebouw er vroeger uitzag”, zegt Danièle Deal van het Centre des monuments nationaux. In zijn wilsbeschikking had architect Robert Mallet-Stevens immers gestipuleerd dat de plannen van het huis, net als zijn hele archief, verbrand moesten worden. De restaurateurs hebben zich uiteindelijk moeten baseren op een serie van een kleine honderd foto’s, gecombineerd met materialenonderzoek en sonderingen.

Voor en na

Je kan de villa bijna volledig bezoeken. Eerst en vooral zijn er de perfect gereconstrueerde plekken: de woonvertrekken van de ouders, de eetkamer van de kinderen. Daarnaast zijn er een aantal plaatsen die gerestaureerd zijn maar waar het meubilair niet terug gevonden is: de grote hall, de eetkamer van de ouders. Ook de technische ruimtes kan je binnen, zoals de de wijnkelder, de wasplek en de materialenbib. Die plek geeft een overzicht van alle oorspronkelijke en in de restauratie gebruikte materialen. De jongenskamer op de eerste verdieping is bewust niet gerestaureerd om te getuigen van het verval van het gebouw voor het gered werd van de ondergang.
Je kan ook met een tablet in de hand door het gebouw trekken, waarbij je kan switchen tussen heden en verleden. Via ‘augmented reality’ kan je meer te weten komen over de vertrekken, de decoratie en het meubilair.
Geniet bij het binnen- of buitengaan ook van het park, een geweldig mooie groenzone midden de drukke stad. Ook hier vind je strakke lijnen, een rimpelloos watervlak en veel “lucht en licht” zoals de architect het wilde.

Meer informatie

De Villa Cavrois bevindt zich in de avenue J.-F.-Kennedy in Croix. Je kan de villa bezoeken vanaf 13 juni. Open elke dag behalve dinsdag: http://villa-cavrois.monuments-nationaux.fr
Omwille van de moeilijke parkeeromstandigheden is het raadzaam om met het openbaar vervoer te komen. De tramhalte heet ‘Villa Cavrois’.

Op zaterdagnamiddag 22 augustus kan je de villa bezoeken met Vormingplus Midden en Zuid-West-Vlaanderen: http://www.vormingplusmzw.be/bezoek-aan-villa-cavrois-in-roubaix

Tekst: Bart Noels

Fotos: © Centre des monuments nationaux - Robert Mallet-Stevens – ADAGP - Jean-Luc Paillé – CMN

Meer UiT in de metropool

UiT in zuidwest is een realisatie van zuidwest | www.zuidwest.be | alle rechten voorbehouden | UiTPAS gebruiksvoorwaarden | UiTPAS privacybeleid