Dali en Pitxot: vrienden in het surrealisme

Twee mannen die een zelfde wereld deelden, die een artistieke band hadden, gevoed met een diepe vriendschap. De ene maakte internationaal furore als schilder van surrealistische taferelen. De ander bleef in zijn thuisland, maakte surreële beelden met stenen, en wijdde zich voornamelijk als conservator van het museum Dali aan het ontsluiten en presenteren van het levenswerk van zijn vriend. Die twee mannen zijn Salvador Dali en Antoni Pitxot. Hun werk staat tot half april tentoon in Doornik, verrijkt met hun inspiratiebronnen.

Administratieve ramp

Jean-Pierre De Rycke, de conservator van het Museum voor Schone Kunsten van Doornik, nam het initiatief voor de tentoonstelling. “Ik botste jaren geleden op een tekst waarin gewag werd gemaakt van de vriendschap tussen Dali en Pitxot. Dat intrigeerde me en ik trok op onderzoek.” De Rycke trok door Frankrijk en Spanje op zoek naar sporen van de vriendschap. “Ik mocht Pitxot persoonlijk ontmoeten. Het bleek zelfs dat hij nog nooit internationaal had geëxposeerd.” Antoni Pitxot is in Spanje voornamelijk gekend als het hoofd van het Dali-museum. “Hij was administratief een ramp, zo bleek bij de werving. En net daarom benoemde Dali hem indertijd tot hoofd van zijn museum, een artiest moest die job doen”, lacht De Rycke. De vriendschap duurde verschillende decennia. Dali stierf in 1989, Pitxot overleed vorig jaar.

Internationaal

Beide kunstenaars vonden een gezamenlijke inspiratie in beeldend werk, letteren en muziek van de twintigste eeuw. Dali was voornamelijk actief in de schilderkunst, Pitxot maakte afbeeldingen van mensen met behulp van gevonden stenen. Beelden die hij vervolgens schilderde op doek. Dali en Pitxot maakten elk hun eigen universum, met tegelijk vele raakvlakken. Zowel die inspiratie als wat ze er zelf mee gedaan hebben wordt getoond in de grote Doornikse expo. “We hebben werken bijeengebracht uit Spanje, Duitsland en Frankrijk”, zegt Jean-Pierre De Rycke fier. Tachtig werken telt de expo in Doornik, waaronder maar liefst veertig werken van Salvador Dali. Het extravagante en veelvormige oeuvre van Dali en Pitxot wordt ontcijferd door de confrontatie met de artistieke, wetenschappelijke en literaire inspiratiebronnen waarop het gebaseerd is. En die bronnen gaan van de renaissance en de romantiek tot de moderne tijd: werk van De Chirico, Seurat, Friedrich,...

Filosofen van hun tijd

“Dali en Pitxot waren eigenlijk filosofen van hun tijd. Je mag ze niet herleiden tot wat we oppervlakkig van hen kennen. Hun werk is het resultaat van een brede en diepe gedachtegang en is een reflectie op wat ze beleefden in die woelige twintigste eeuw. Hun oeuvre is breder en rijker dan we denken”, zegt De Rycke. En dat is ook wat de tentoonstelling wil aanbrengen. Je ziet niet alleen de klassieke beelden van Dali, maar ook minder bekend werk. Het werk van Pitxot intrigeert in het bijzonder. “Arcimbolesque”, zo typeert de conservator de beelden, “Een excentrieke, bizarre hersamenstelling tot iets nieuws.” En dat is inderdaad wat Pitxot doet met ogenschijnlijk eenvoudige stenen vormen. Hij maakt gezichten en figuren met veel warmte en emotie: antropomorfisme van stenen. “Hij was sterk geïnspireerd door de natuur en gebruikte voornamelijk vulkanische steen om zijn werken te maken.”

Verbouwing op stapel

“Dit cultureel initiatief biedt een mooi tegenwicht tegenover de duisternis van de actualiteit”, zei Rudy Demotte bij de opening van de expo. “Deze tentoonstelling drukt een aantal waarden uit die immer relevant blijven.” Als de realiteit het surrealisme overstijgt zijn het inderdaad vriendschap en verbeelding die troost bieden.

De locatie van de tentoonstelling, het Musée des Beaux-Arts, staat voor grote werken. Het gebouw van de hand van Victor Horta werd ingehuldigd in 1928 en is een mooi voorbeeld van de overgang tussen art nouveau en art déco. De vaste collectie biedt werken van Rubens, Jordaens, Manet, Monet, Seurat en Van Gogh. Ook Ensor en Claus zijn er te zien. Het bureau van Xaveer De Geyter mag er binnenkort aan de slag voor een renovatie en uitbreiding. De financiering van 20 miljoen euro is nagenoeg rond, de werken zullen minstens vijf jaar duren.

Info

Dali - Pitxot. Une amitié au coeur du surréalisme. Tot 16 april in het Museum voor Schone Kunsten in Doornik. Musée des Beaux-Arts de Tournai, Enclos Saint-Martin, 3

Openingsuren Tot maart: 9.30 uur tot 12.00 uur en 14.00 tot 17.00 uur. Het museum is gesloten op dinsdag en zondagvoormiddag.
Vanaf 1 april: open tot 17.30 uur en open op zondagvoormiddag.
Gesloten op 25 maart (carnaval) en 14 april.

Geleide bezoeken in het Nederlands elke zaterdagnamiddag om 15.30 uur. Een drankje op het einde van het bezoek in “Les Amis Réunis” is inbegrepen in de prijs van € 10. Afspraak aan het museum. Reserveren is noodzakelijk. Info en reserveren : 00 32 69 22 20 45 (dienst voor toerisme)

Tekst, foto’s en video: Bart Noels

UiT in zuidwest is een realisatie van zuidwest | www.zuidwest.be | alle rechten voorbehouden | UiTPAS gebruiksvoorwaarden | UiTPAS privacybeleid