Amadeo Modigliani, het interne oog

Amedeo Modigliani, Femme assise à la robe bleue, 1918-1919. Moderna  Museet,  Stockholm.  Donation  d’Oscar  Stern, 1951.  Photo :  Moderna Museet, Stockholm

Tentoonstelling verzamelt 120 werken in Villeneuve d’Ascq

Amper 36 jaar oud is hij geworden, niet meer dan twaalf jaar heeft hij intens gecreëerd. Maar toch heeft Amadeo Modigliani in het begin van de twintigste eeuw een onuitwisbare stempel op de kunstgeschiedenis gedrukt. Zijn schilderijen van langgerekte vrouwen in warme tinten hangen verspreid over de wereld. Het museum voor hedendaagse kunst in Villeneuve d’Ascq brengt de voornaamste stukken van deze Italiaans-Franse schilder bijeen in een toptentoonstelling. Met dank aan collectioneur en vriend Roger Dutilleul die decennia spendeerde aan het samenbrengen van zijn oeuvre

Modigliani was een notoir levenskunstenaar. Zich bewust van zijn sterfelijkheid en zijn zwakke gezondheid gaf hij zich over aan drank, opium en vrouwen. Over die verhalen geen woord in Villeneuve d’Ascq. Integendeel, met deze overzichtstentoonstelling wil het LaM een kunstenaar voorstellen die in amper twaalf jaar een oeuvre bijeen schilderde dat coherent en persoonlijk is en daardoor van een tijdloze schoonheid. Modiglani is voornamelijk bekend om zijn portretten, maar hij maakte ook beeldhouwwerken.

Modigliani_Tête.tif Amedeo  Modigliani, Tête  de  femme,  1913.  Dépôt  du Centre  Pompidou,  Musée  national  d’art  moderne,  Paris,  au  LaM,  Villeneuve  d’Ascq. Photo : Philip Bernard

Een nieuwe familie in Montmartre

Modigliani volgde zijn opleiding aan verschillende kunstacademies in Florence en Venetië en verwisselde in 1906 zijn geboorteland Italië voor Parijs, een stad die toen een perfecte biotoop vormde voor de jonge artiest. Het broeierige Montmartre is de plek waar hij kennis maakt met Guillaume Apollinaire, Pablo Picasso, André Derain en Diego Rivera. Een jaar later vindt hij al een mecenas in de persoon van Paul Alexandre, een dokter en kunstminnaar die hem introduceert in zijn kunstenaarsgroep.

Modigliani raakt in de periode ook gefascineerd door beeldhouwkunst. Bij zijn bezoeken aan het Louvre en het Trocadéro bestudeert hij reliëfs uit de Egyptische oudheid, beeldjes uit het oude Griekenland, maskers uit Ivoorkust en fragmenten van de tempel van Angkor Wat. Dat inspireert zijn vormentaal. De personages van Modigliani worden langer en platter, hij verandert geleidelijk aan de gelaatstrekken van de geportretteerde. Hij stond bekend om zijn snelle werkwijze. Amper twee sessies moesten zijn modellen poseren, daarna was het werk ook meteen af voor de Italiaanse schilder.

Modigliani_Cariatide_1.jpg Amedeo Modigliani, Cariatide, vers 1913-1914. Musée d’art moderne de la Ville de Paris. Photo : © Musée d’art moderne / Roger Viollet

Zijn schilderijen raken al voor de Eerste Wereldoorlog goed bekend, eerst bij de avant-garde en stilaan ook in de galerijen. Modigliani vindt in het Parijse kunstenaarsmilieu een nieuwe familie, wars van het geweld en de nakende oorlog die het Westen dan domineert. Zijn nieuwe familie komt van overal uit Europa, en hij schildert hen één voor één op doek. Zijn vrienden-kunstenaars zijn zijn modellen. Hij ontwikkelt een radicaal nieuwe portretstijl. De herkenbare gezichten worden symmetrische maskers waarvan één van de ogen vaak geen pupil heeft. Het interne oog uit de titel van deze overzichtstentoonstelling verwijst naar dit kenmerk. Ook zonder pupillen weer te geven graaft de kunstenaar des te meer naar de ziel van de geportretteerde.

Naakten

De Poolse dichter Léopold Zborowski zet zich vanaf 1916 in om het werk van Modigliani bekend te maken. En daar slaagt hij wonderwel in. De enige solotentoonstelling tijdens het leven van Modigliani opent in december 1917 de deuren. De galerie van Berthe Weill laat schilderijen van volledig naakte vrouwen zien, een nieuw hoofdstuk in het oeuvre van de Italiaanse kunstenaar. Die schilderijen vindt het hoofd van de politie van Parijs niet passend volgens de toenmalige zeden en de tentoonstelling sluit reeds na enkele uren de deuren.

Amedeo Modigliani, Nu assis à la chemise, 1917. Donation Geneviève et Jean Masurel. LaM, Villeneuve d’Ascq. Photo : Philip Bernard

In 1918 gaat de gezondheid van Modigliani verder achteruit. Hij brengt zijn dagen door in Nice. Daar perfectioneert hij zijn portretwerk in zijn bekende stijl: een groter kader, een helder kleurenpalet, onder invloed van Cézanne, en rustige en uniforme composities.

Het is ook in die periode dat Zborowski Roger Dutilleul en Amadeo Modigliani aan elkaar voorstelt. Dutilleul wordt een vriend en een van zijn voornaamste kopers. Hij zal ook na de dood van Modigliani in 1920 nog twee decennia lang zijn verspreide werken proberen te kopen.

Gepassioneerde industriëlen

Parijzenaar en industrieel Roger Dutilleul liet bij zijn dood in 1956 een indrukwekkende kunstcollectie na. Dutilleul was één van de grote kunstverzamelaars van begin van de twintigste eeuw en nam het specifiek op voor jonge artiesten die werden geweerd door het kunstestablishment. Zo kocht hij het werk van de jonge Georges Braque, hield hij van de doeken van Paul Cézanne en begon zich mettertijd te richten op fauvisme en kubisme.

Amedeo Modigliani, Portrait de Roger Dutilleul, juin 1919. Collection particulière, États-Unis. Photo : Sotheby’s / Art Digital Studio

Meer dan honderd werken verzamelde hij van de aanvankelijk onbekende kunstenaars Pablo Picasso, Georges Braque en Fernand Léger.

Behalve voor het werk van Modigliani kreeg Dutilleul nog de smaak te pakken voor het werk van Paul Klee, Joan Míro, Vassily Kandinsky, Chaïm Soutine en Joaquín Torres-García. Een deel van zijn collectie liet hij aan zijn neef, Jean Masurel, een Noord-Franse textielondernemer die eveneens gepassioneerd was door hedendaagse kunst.

Masurel breidde de collectie van zijn oom uit en in 1979 schonken hij en zijn vrouw een groot deel van hun collectie aan de stad Rijsel, met de vraag om er een museum voor te bouwen. In 1983 opende het “Lille métropole musée d’art moderne, d’art contemporain et d’art brut” (LaM) de deuren.

De vriendschap tussen Roger Dutilleul en Modigliani leidt op vandaag tot de grote tentoonstelling die nu plaatsvindt in Villeneuve d’Ascq. Maar liefst 120 kunstwerken zijn bijeen gebracht, waaronder een honderdtal werken van Modigliani: tekeningen, beeldhouwwerken en 36 schilderijen. Een groot aantal is voor het eerst in Frankrijk te zien. De werken worden in dialoog geplaatst met werk van Modiglianis vrienden en tijdgenoten: Constantin Brancusi, Moïse Kisling, Jacques Lipchitz, Pablo Picasso en Chaïm Soutine. Deze toptentoonstelling is meteen ook de gelegenheid om het hele museum in Villeneuve d’Ascq te bezoeken, binnen en buiten.

Amedeo Modigliani, Garçon en culotte courte, vers 1918. Dallas  Museum  of  Art,  don  de  la  Leland  Fikes  Foundation, Inc.  Photo  : courtesy Dallas Museum of Art

Info

Amadeo Modigliani, het interne oog vindt plaats van 27 februari tot 5 juni 2016 in het LaM, Lille métropole musée d’art moderne d’art contemporain et d’art brut, in Villeneuve d’Ascq.

Het museum is open van dinsdag tot en met vrijdag van 11u00 tot 18u00 en zaterdag en zondag van 10u00 tot 18u00. Tickets kosten €10/€7, maar iedere eerste zondag van de maand kan je het museum gratis bezoeken. Je kan online reserveren op http://musee-lam.fnacspectacles.com.

Meer info vind je op de website van het LaM: www.musee-lam.fr

Tekst: Bart Noels

Meer UiT in de metropool

UiT in zuidwest is een realisatie van zuidwest | www.zuidwest.be | alle rechten voorbehouden | UiTPAS gebruiksvoorwaarden | UiTPAS privacybeleid